لاگارد: هوش مصنوعی می‌تواند بهره‌وری اروپا را افزایش دهد، اما اثر آن بر تورم نامطمئن است

کریستین لاگارد، رئیس بانک مرکزی اروپا، در سخنرانی ۲۸ سپتامبر ۲۰۲۶ در پارلمان اروپا گفت هوش مصنوعی می‌تواند بهره‌وری، رقابت‌پذیری و سطح زندگی در اروپا را افزایش دهد، اما اثر نهایی آن بر اشتغال، تقاضا و تورم هنوز روشن نیست. او گفت این فناوری می‌تواند فرایندهای تولید، مدل‌های کسب‌وکار و ساختارهای اقتصادی را تغییر دهد؛ اثرهای آن از مسیرهای مرتبطِ عرضه و تقاضا و به‌مرور زمان شکل می‌گیرند. به گفتهٔ او، استفاده از این فناوری به تصمیم‌های شرکت‌ها، میزان سرمایه‌گذاری و مهارت کارکنان بستگی دارد؛ بانک مرکزی نیز باید پیامدهای آن را در ارزیابی اقتصاد و سیاست پولی دنبال کند. متن سخنرانی

افزایش سرمایه‌گذاری، با کاربردهایی که هنوز محدودند

لاگارد گفت انتظار می‌رود شرکت‌ها در سال ۲۰۲۶ حدود ۱۰ درصد از کل سرمایه‌گذاری خود را به هوش مصنوعی اختصاص دهند. استقراض مرتبط با این فناوری نیز حدود یک‌چهارم رشد اعتباردهی به شرکت‌ها را تشکیل می‌دهد. با این حال، شدت استفاده در شرکت‌ها یکسان نیست: نظرسنجی ECB نشان داده است که تا اواخر ۲۰۲۵، ۳۸ درصد شرکت‌های منطقهٔ یورو دست‌کم استفاده‌ای متوسط از AI داشته‌اند و تنها ۷ درصد از استفادهٔ قابل‌توجه خبر داده‌اند. سخنرانی لاگارد

افزایش بهره‌وری می‌تواند به شرکت‌ها کمک کند با منابع موجود تولید بیشتری داشته باشند و به‌مرور هزینه‌ها را پایین بیاورند. چنین تغییری، در صورت ثابت‌ماندن عوامل دیگر، می‌تواند فشار تورمی بلندمدت را کاهش دهد. اندازه و سرعت این اثر به گستردگی و عمق استفاده از فناوری بستگی دارد. نتایج نظرسنجی شرکت‌ها نیز نشان می‌دهد که استفاده از AI و سرمایه‌گذاری برای گسترش آن باید جداگانه بررسی شوند. گزارش نظرسنجی SAFE

در یکی از برآوردهای کارکنان ECB که سخنرانی به آن ارجاع می‌دهد، پذیرش سریع و گستردهٔ AI می‌تواند طی دههٔ آینده حدود ۰٫۳ تا ۰٫۴ واحد درصد به رشد سالانهٔ بهره‌وری منطقهٔ یورو اضافه کند. در سناریوی پذیرش کندتر، اثر برآوردشده حدود نصف است. این ارقام نتیجهٔ سناریوسازی‌اند و افزایشِ محقق‌شدهٔ بهره‌وری را گزارش نمی‌کنند. توضیح برآورد در سخنرانی

هدف استفاده از AI برای اشتغال مهم است

بخشی که لاگارد بر آن تأکید کرد، تفاوت میان کاربردهای هوش مصنوعی در محیط کار بود. شرکت‌هایی که از AI برای پژوهش، نوآوری و ساخت محصول تازه استفاده می‌کنند، بیشتر به استخدام کارکنان گرایش دارند. در مقابل، شرکت‌هایی که هدف اصلی‌شان کاهش هزینهٔ نیروی کار است، کاهش اشتغال را گزارش می‌کنند. پژوهش ECB دربارهٔ استخدام نیز این تفاوت را بررسی کرده است. هوش مصنوعی و استخدام در اروپا

به گفتهٔ لاگارد، بیش از نیمی از کارکنان از AI در کار خود استفاده می‌کنند و در مجموع، شرکت‌ها همچنان در حال استخدام‌اند. شواهد نظرسنجی نیز از احتمال بیشترِ جذب نیروی تازه در دورهٔ گذار، برای شرکت‌های دارای استفادهٔ قابل‌توجه از AI حکایت دارد. پرسش بلندمدت این است که این فناوری بیشتر به انجام کار کارکنان کمک می‌کند یا جای برخی وظایف و شغل‌ها را می‌گیرد. نتیجه می‌تواند بر درآمد، توزیع منافع، قدرت خرید و تقاضا اثر بگذارد؛ جهت و اندازهٔ این تغییرات هنوز نامطمئن است. اثر آن بر کارکنان، شرکت‌ها و بخش‌های مختلف یکسان نخواهد بود. لاگارد یادآوری کرد که فناوری‌های فراگیر گذشته در بلندمدت اشتغال کل را کاهش نداده‌اند، اما هنوز معلوم نیست AI همین مسیر را طی کند. سخنرانی ۲۸ سپتامبر

سرمایه، زیرساخت و مهارت باید همراه هم رشد کنند

اروپا برای استفادهٔ مؤثر از AI به سرمایه‌گذاری در نوآوری، توان محاسباتی، مراکز داده و انرژی نیاز دارد. شرکت‌ها نیز باید فرایندهای کاری خود را تغییر دهند و کارکنان را آموزش دهند. لاگارد با اشاره به عقب‌ماندن سرمایه‌گذاری اروپا از آمریکا، از برنامه‌هایی مانند InvestAI، صندوق Scaleup Europe و برنامهٔ ۳۰ میلیارد یورویی برای مراکز بزرگ محاسباتیِ AI در اتحادیهٔ اروپا نام برد. پژوهش ECB دربارهٔ سرمایه‌گذاری دیجیتال، زمینهٔ این فاصله و نقش دارایی‌های دیجیتال در اقتصاد را توضیح می‌دهد. سرمایه‌گذاری دیجیتال منطقهٔ یورو، سخنرانی لاگارد

او سه مسیر را برای اروپا مطرح کرد: فراهم‌کردن شرایط نوآوری، تقویت ظرفیت‌های حیاتیِ داخلی و استفادهٔ گسترده و عمیق از فناوری. بازار یکپارچه‌تر، دسترسی به سرمایه، نیروی ماهر و انرژیِ کافی و مقرون‌به‌صرفه، بخشی از این شرایط‌اند. او کاهش چندپارگی بازار واحد، پیشبرد اتحادیهٔ پس‌انداز و سرمایه‌گذاری و تسریع گذار انرژی را ضروری دانست. کارخانه‌های AI، مراکز آزمون و محیط‌های آزمایشیِ قانون‌گذاری نیز می‌توانند فاصلهٔ پژوهش تا کاربرد تجاری را کوتاه کنند؛ نوآوری در تراشه‌های کم‌مصرف و الگوریتم‌های کارآمدتر از نمونه‌های مطرح‌شده بود. تقویت توان داخلی، در چارچوب برنامهٔ حاکمیت فناوری اروپا، باید کمک کند فعالیت‌های حساس در شرایط مختلف ادامه یابند؛ هدف، خودکفایی کامل نیست. اروپا هم‌زمان، به‌دلیل منافع اقتصادی و راهبردی خود، می‌خواهد در زنجیرهٔ جهانی AI جایگاهی قوی داشته باشد. گسترش AI به شرکت‌های بیشتری باید با بازآموزی هدفمند و رفع کمبود مهارت همراه شود؛ استفادهٔ عمیق و مؤثر از آن نیز ضروری است. لاگارد به راهبرد AI و برنامه‌های آتی کمیسیون اروپا برای کاربرد صنعتی آن در بخش‌های اولویت‌دار اشاره کرد. سخنرانی لاگارد

ریسک مالی و زمینهٔ تصمیم پولی

او مسیر سرمایه‌گذاری در AI را به تحولات بازارهای مالی و تحقق یا عدم تحقق ریسک‌های ناشی از جهش تأمین مالی این حوزه وابسته دانست. لاگارد همچنین به تمرکز ارزش بازار سهام در تعداد محدودی از شرکت‌های مرتبط با AI و افزایش تأمین مالی آن‌ها از راه بدهی اشاره کرد. بازنگری شدید سرمایه‌گذاران در چشم‌انداز این شرکت‌ها یا توان بازپرداخت بدهی‌شان می‌تواند قیمت دارایی‌های مالی را تغییر دهد و اثر آن به سرمایه‌گذاران اروپایی و بخش‌های دیگر اقتصاد برسد. در پاورقی سخنرانی نیز آمده است که جذب بیشتر منابع از بازار اوراق اروپا توسط شرکت‌های فناوری آمریکایی می‌تواند تأمین مالی سایر شرکت‌ها و بخش‌ها را پرهزینه‌تر کند. سخنرانی لاگارد

این سخنرانی در زمینهٔ شوک انرژی و نگرانی دربارهٔ تورم انجام شد. لاگارد گفت اقتصاد منطقهٔ یورو با وجود شوک انرژی، در فصل دوم ۲۰۲۶ رشد مناسبی داشته است. این رشد در بیشتر کشورها و بخش‌ها دیده می‌شد و لاگارد انتظار داشت در فصل سوم هم ادامه پیدا کرده باشد. به گفتهٔ او، افزایش هزینه‌های دولتی در دفاع و زیرساخت از تولید صنعتی حمایت می‌کرد و بهبود اعتماد مصرف‌کنندگان نسبت به بهار، به بخش خدمات کمک کرده بود. فعالیت مرتبط با AI نیز در خدمات دیجیتال، سرمایه‌گذاری شرکت‌ها و صادرات دیده می‌شد. بازار کار همچنان مقاوم بود، هرچند رشد اشتغال و جمعیت فعال کندتر شده بود و بهره‌وری به‌تدریج بهبود می‌یافت. ارزیابی وضعیت اقتصاد

لاگارد از تورم ۳٫۲ درصدی ماه اوت، در برابر ۲٫۹ درصد در ژوئیه، و نرخ بیکاری ۶٫۴ درصدی ژوئیه گفت. پیش‌بینی کارکنان ECB برای رشد اقتصادی سال‌های ۲۰۲۶، ۲۰۲۷ و ۲۰۲۸ به‌ترتیب ۰٫۹، ۱٫۴ و ۱٫۵ درصد بود؛ میانگین تورم پیش‌بینی‌شده برای همین سال‌ها ۳، ۲٫۵ و ۲٫۱ درصد اعلام شد. در پیش‌بینی تورم بدون انرژی و غذا، ارقام همین سه سال به‌ترتیب ۲٫۵، ۲٫۶ و ۲٫۳ درصد بود. برآورد تورم ۲۰۲۷ و ۲۰۲۸ نسبت به پیش‌بینی‌های چند ماه قبل بالاتر رفته بود؛ دلیل اصلی، افزایش قیمت انرژی بود. انتظارهای تورمی کوتاه‌مدت همچنان بالا بود، اما بیشتر سنجه‌های بلندمدت نزدیک هدف ۲ درصد قرار داشت. لاگارد از ریسکِ تورم بالاتر و رشد ضعیف‌تر نیز گفت. متن سخنرانی

او تصمیم افزایش ۲۵ واحد پایه‌ای سه نرخ اصلی ECB در نشست همان ماه را نیز توضیح داد. ارزیابی بانک بر چشم‌انداز تورم، انتقال افزایش قیمت انرژی به قیمت‌ها و دستمزدها، و اثر سیاست پولی بر هزینهٔ وام و رشد استوار بود. افزایش محسوس نرخ‌های بهرهٔ بلندمدت نسبت به نشست قبلی نیز می‌توانست رشد و انتقال شوک انرژی را بیش از برآورد سپتامبر محدود کند. او واکنش سنجیده را لازم دانست: شوک آن‌قدر بزرگ بود که نمی‌شد از آن چشم پوشید، ولی هنوز نشانه‌ای از ماندگارشدن آن در دستمزدها دیده نمی‌شد. در مورد AI نیز مأموریت بانک، بررسی همین مسیرهای اثرگذاری بر بهره‌وری، سرمایه‌گذاری، اشتغال، شرایط مالی و ثبات قیمت‌هاست. لاگارد در پایان تأکید کرد که نامعلوم‌بودن پیامدهای AI نباید مانع کار برای افزایش بهره‌وری و سطح زندگی در اروپا شود. سخنرانی لاگارد

در جزئیات تورم، تورم انرژی در اوت به ۱۴٫۳ درصد رسید، در برابر ۱۰٫۳ درصد ژوئیه؛ تورم غذا از ۱٫۲ به ۱٫۱ درصد کاهش یافت و تورم بدون انرژی و غذا ۲٫۴ درصد بود. رشد اسمیِ حقوق و مزایای پرداختی به هر کارمند، از ۳٫۶ درصد در فصل نخست به ۳٫۳ درصد در فصل دوم رسید. لاگارد گفت در آن مرحله نشانه‌ای از انتقال چشمگیر شوک انرژی به دستمزدها دیده نمی‌شود. همین تفاوت میان فشار اولیهٔ انرژی و گسترش آن به سایر قیمت‌ها و دستمزدها، در ارزیابی واکنش پولی اهمیت داشت. جزئیات اقتصادی سخنرانی